İçeriğe geç
Bu sayının İngilizcesi

PulsarSayı 1 · 3 Kasım 2026

%100

Sayfa 1 / 2: Kapak

Merak dergisi

Sayı 1 · 3 Kasım 2026 Salı

Bu sayının kapak dosyası düzeltme için geri çekildi.

Bu bölüm düzeltme için kaldırıldı.

Düzeltmeler, s. 4

Kuazara yayını

Işık hızında

Bazı IceCube nötrinoları Güneş nötrinolarının yaklaşık 10 milyar katı enerjili

Nötrinolar Dünya’dan sürekli geçen, madde ile çok seyrek etkileşen temel parçacıklardır. Bu yüzden yakalanmaları çok zordur. IceCube Nötrino Gözlemevi, yaklaşık bir kilometreküp Antarktika buzunun içine yerleştirilmiş büyük bir alettir. Buzdaki ışık algılayıcıları, Çerenkov ışınımı denen olayın ürettiği kısa mavi parlamaları arar. Gözlemevi, en yüksek enerjili örneklerden yılda yalnızca birkaç düzine saptar. Fizikçi Fuller’a göre IceCube’ta saptanan bazı ultra yüksek enerjili nötrinolar, Güneş’ten gelen tipik bir nötrinonun yaklaşık 10 milyar katı enerjiye sahip. Benzer bir deneyde saptanan bir nötrino ise bunun 200 katı enerji taşıyor. Bu parçacıkların kaynağı ve onları hızlandıran süreçler hâlâ az anlaşılıyor.

Kaynak: ScienceDaily · Haber derlemesi

Bilimfest Samsun: 68 atölye ve 5 seminerle üç günlük bilim festivali

Bilimfest Samsun, havacılık ve robot sistemleri üzerine kurulu kapsamlı bir bilim festivali olarak tanıtılıyor. Festival, havacılık ve uzay ile robotik teknolojilerin gündelik yaşam, eğitim, ulaşım ve güvenlik alanlarındaki etkisini katılımcılara uygulamalı biçimde deneyimletmeyi amaçlıyor. Proje özellikle çocuk ve gençlerde bilimsel merakı artırmayı hedefliyor. Tasarlama, üretme ve test etme kültürünü güçlendirmek de amaçlar arasında. Festival, 68 atölye ve 5 seminer etkinliğiyle Bilim Samsun yerleşkesinde üç gün sürecek. Okul öncesinden üniversiteye öğrenciler, öğretmenler, veliler ve genel katılımcılar hedef kitleye dahil.

Kaynak: TÜBİTAK · Kurum duyurusu

STAR 2026 2. dönem lisans ve öğretmen başvuruları 2-16 Kasım’da

TÜBİTAK BİDEB’in yürüttüğü 2247-C Stajyer Araştırmacı Burs Programı’nın (STAR) 2026 yılı 2. dönem çağrıları açıldı. Lisans öğrencileri ve öğretmenler, proje yürütücülerinin talepleri doğrultusunda projelerde görev almak için başvuru yapabilecek. Başvurular 2 Kasım 2026 ile 16 Kasım 2026 arasında, saat 17.30’a (TSİ) kadar alınacak. Başvurular TÜBİTAK Yönetim Bilgi Sistemi üzerinden yapılacak. Proje listesine BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi üzerinden ulaşılabiliyor.

Kaynak: TÜBİTAK · Kurum duyurusu

Işık hızında (devam)

Genom çalışması, Hawaiililerin Rapa Nui’ye en yakın olduğuna işaret ediyor

Stanford Üniversitesi’nden Alexander Ioannidis ve meslektaşları Polinezya halklarının genomlarını inceledi. Fransız Polinezyası’nda yaşayan 1.000’den fazla kişinin genomu analiz edildi. Rapa Nui’den 12 kişinin ve Hawaii, Samoa, Tonga ile Tahiti yerlilerinin genomları da çalışmaya girdi. Araştırmacılar önce makine öğrenmesiyle Polinezya kökenli soy parçalarını ayırdı. Ardından yaşayan insanların ve geçmişteki insanların ortak atalarını belirleyebilen bir yöntem uyguladı. Çalışma, insanların Polinezya boyunca küçük gruplar halinde yolculuk ettiğini gösteriyor. Bu durum zaman zaman genetik çeşitliliği azaltan bir darboğazla sonuçlandı. Yerli Hawaiililerin, küçük çift gövdeli katamaranlarla uzun mesafeler aşarken bir dizi darboğaz yaşadığı düşünülüyor. Çalışma ayrıca Yerli Hawaiililerin en yakın akrabasının Rapa Nui halkı olduğuna işaret ediyor. İki ada 4.000 milden fazla uzakta. Her biri başka bir adaya yaklaşık 2.000 mil mesafede.

Kaynak: Archaeology Magazine · Kültür ve sanat dergisi

Rubin Gözlemevi Plüton ötesinde olası bir cüce gezegen adayı buldu

NSF–DOE Vera C. Rubin Gözlemevi, olası bir cüce gezegen olarak tanımlanan büyük bir cisim buldu. İlk veri analizi, cismin Güneş Sistemi’nin dış kesimlerinde, Plüton’un ötesinde yörüngede olduğunu gösteriyor. Cisim, şimdiye dek bulunan en büyük cüce gezegen adaylarından biri olabilir. Doğrulanırsa cisim, bilinen diğer beş cüce gezegene katılacak: Plüton, Ceres, Eris, Haumea ve Makemake. ED138 adlı cisim, Samanyolu düzlemine yakın, milyonlarca yıldızla dolu bir gökyüzü bölgesinde bulundu. Bu durum, cismin şimdiye kadar keşfedilmemesinin büyük olasılıkla nedeni. Rubin ayrıca nisan ayında 11.000’den fazla yeni asteroit gözlemi sundu.

Kaynak: NSF · Kurum duyurusu

Oued Beht: bilinen en eski, muhtemelen savunma amaçlı yapı Nil’in ötesinde

Oued Beht, Fas’ın kuzeybatısındaki tepelerde, alana adını veren nehrin üzerinde yer alıyor. Yeni çalışma, Nil Vadisi dışında Kuzey Afrika’da bilinen en eski büyük ölçekli, muhtemelen savunma amaçlı yapıyı tanımlıyor. Yapı yaklaşık 4.000 ila 3.500 yıllık. Kazılar, sırtın dar bir kesiti boyunca uzanan çok evreli bir hendek, set ve duvarı açıklığa kavuşturdu. Yapı, nehir ile bir yarın arasında yer alıyor. Bu düzenek sırtın güney ucunu ayırıp koruyordu. Araştırmacılar yapıyla ilişkili birikintileri radyokarbon yöntemiyle tarihledi. Sonuçlar, ilk inşayı batı Akdeniz’in geri kalanındaki Tunç Çağı’na denk bir zamana yerleştiriyor. Bu tarihlemeler, yapının yaşına ilişkin zaman çizelgesini oluşturuyor. Sırt, MS 11. ile 13. yüzyıllar arasındaki ortaçağda yeniden bir odak noktası oldu. Yapının ilk evresi ile ortaçağdaki kullanım arasında çok uzun bir süre bulunuyor.

Kaynak: ScienceDaily · Haber derlemesi

Genç ağaçlar karşı yanda gerilim odunu oluşturarak düzeliyor

Ağaçlar kendi biçimlerini algılar ve dik kalmak için büyümelerini ayarlar. Bu algıya propriyosepsiyon deniyor. 2012’de INRAE ile çalışan araştırmacılar, bitkilerin de bu yeteneğe sahip olduğunu gösterdi. Bu algının fiziksel harekete nasıl dönüştüğü ise bilinmiyordu. Bunu incelemek için ekip olağan yön işaretlerini ortadan kaldırdı. Genç ağaçlar, her yönden eşit aydınlatılan bir kürenin içinde, ekseni etrafında dönen yatay bir platforma yerleştirildi. Eğimli gövdeleri yavaş yavaş düzeldi ve yeniden neredeyse dik hale geldi. Araştırmacılar, özgün gerilim odununun gelişmeyi bıraktığını buldu. Bu odun gövdelerin üst yanında oluşmuş ve onları yukarı çekmişti. Aynı sırada, karşı yanda özdeş gerilim odunu oluşmaya başladı. Bu odun, ters yönde çeken karşıt bir kas gibi davranmış görünüyor. Bulgular, ağacın kendi biçimine dair iç algısının gerilim odununun nerede gelişeceğini düzenlemeye yardımcı olduğuna işaret ediyor.

Kaynak: ScienceDaily · Haber derlemesi

Kaynaklar

Bu sayıdaki her madde aşağıdaki kaynaklardan.

  1. ScienceDaily · Haber derlemesiBazı IceCube nötrinoları Güneş nötrinolarının yaklaşık 10 milyar katı enerjili
  2. TÜBİTAK · Kurum duyurusuBilimfest Samsun: 68 atölye ve 5 seminerle üç günlük bilim festivali
  3. TÜBİTAK · Kurum duyurusuSTAR 2026 2. dönem lisans ve öğretmen başvuruları 2-16 Kasım’da
  4. Archaeology Magazine · Kültür ve sanat dergisiGenom çalışması, Hawaiililerin Rapa Nui’ye en yakın olduğuna işaret ediyor
  5. NSF · Kurum duyurusuRubin Gözlemevi Plüton ötesinde olası bir cüce gezegen adayı buldu
  6. ScienceDaily · Haber derlemesiOued Beht: bilinen en eski, muhtemelen savunma amaçlı yapı Nil’in ötesinde
  7. ScienceDaily · Haber derlemesiGenç ağaçlar karşı yanda gerilim odunu oluşturarak düzeliyor

Düzeltmeler

Yayından sonra bu sayıda yapılan değişiklikler:

  • Kapak haberi, habere ait olmayan bir arşiv görseliyle yayımlandığı için kaldırıldı. Görsel, 2006'daki başka bir tayfuna aitti.

Bu sayıyı yapay zekâ, kaynaklarından derleyerek hazırladı; her cümle kaynağıyla karşılaştırıldı ve otomatik denetimlerden geçti.

Zekâ köşesi

Turing makinesi nedir?

  1. İlk elektronik bilgisayar
  2. Hesaplamanın kuramsal bir modeli
  3. Enigma şifre makinesinin adı

Cevap yarınki sayıda.

Bu ilk sayı. Yarından itibaren bir önceki sayının sorusunun cevabı ve açıklaması burada.

Pulsar · Sayı 1 · 3 Kasım 20261

1 / 2 Kapak